Zašto su licence bitne?
Kao web dizajneri svakodnevno koristite tuđi rad, poput kodnih biblioteka, slika i fontova. Nepoznavanje licenci može dovesti do:
- ozbiljnih pravnih tužbi
- značajnih financijskih gubitaka
- potpune propasti projekta
Osnovni pojmovi
Copyright (©)
Sva prava pridržana. Korištenje, kopiranje ili mijenjanje rada bez dopuštenja autora nije dopušteno.
Javno Dobro (CC0)
Rad koji nije zaštićen autorskim pravima. Slobodno ga koristite, mijenjajte i distribuirajte, čak i u komercijalne svrhe.
Copyleft
Dozvoljava slobodno dijeljenje i mijenjanje koda ili dizajna, uz obavezu da izvedena djela ostanu pod istom vrstom licence.
Creative Commons (CC)
CC licence omogućuju autorima da zadrže autorska prava, ali dopuštaju drugima korištenje rada na jasno definirane načine.
- standardizirane su i globalno prepoznatljive
- olakšavaju pronalazak legalnih resursa poput slika i videa
- najčešće zahtijevaju priznavanje autorstva, osim CC0
- dolaze s jasnim oznakama za brzu identifikaciju prava
Pregled CC licenci
| Oznaka licence | Atribucija (BY) | Komercijalna upotreba | Dozvoljene izmjene? |
|---|---|---|---|
| CC0 (Javno Dobro) | Nije obavezna | Da | Da |
| CC BY | Obavezna | Da | Da |
| CC BY-SA | Obavezna | Da | Samo pod istom licencom |
| CC BY-NC | Obavezna | Ne | Da |
| CC BY-ND | Obavezna | Da | Ne (samo u izvornom obliku) |
Softverske licence
Open source nije isto što i javno dobro; kod uvijek dolazi s pravilima igre. Gotovo 99% modernih web aplikacija koristi open source komponente.
Najčešće licence
MIT licenca: vrlo jednostavna i dopušta gotovo sve, uz obavezu da zadržite izvorne obavijesti o autorskim pravima.
GNU GPL: stroga copyleft licenca. Ako koristite GPL kod, cijeli projekt obično mora biti objavljen pod istom licencom.
Apache 2.0: slično MIT-u, ali s dodatnim zaštitama i određenim patentnim odredbama.
Fontovi i mediji
- Google Fonts & OFL: većina fontova koristi SIL OFL i može se koristiti na webu i u printu, ali ih ne smijete prodavati same po sebi.
- Besplatne stock slike: platforme poput Unsplash i Pexels obično dopuštaju široku upotrebu, ali ne prodaju neizmijenjene fotografije.
- Komercijalne licence: standardna licenca pokriva jedan projekt ili jednog klijenta; za širu prodaju često treba proširena licenca.